Colijn & Partners, Valkuilen van personeelloze zelfstandige

Grafisch ontwerpster Karin Lecarpentier (30) uit Rotterdam was al zzp'er - 'zelfstandige zonder personeel' - toen die term nog maar amper was uitgevonden.

"Na mijn afstuderen in 1998 werkte ik in een winkel en daarnaast deed ik grafische opdrachten. Pas een paar jaar later ben ik echt helemaal voor mezelf begonnen. Eigenlijk rolde ik er meer in dan dat ik bewust voor het ondernemerschap heb gekozen."

Lecarpentier maakt deel uit van de spectaculair groeiende groep van zzp'ers. Het aantal nieuwe ondernemingen neemt jaar op jaar fors toe, blijkt uit cijfers van de Kamer van Koophandel; 65.000 in 2004; 75.000 in 2005; en een recordaantal van 85.000 in 2006.

Inmiddels zijn er ruim een half miljoen zzp'ers, vooral in de bouw, consultancy en creatieve beroepen als fotograaf, journalist en webdesigner.

De populariteit van het zelfstandige ondernemerschap heeft vooral te maken met de vermeende vrijheid die daarbij hoort. "Het is prettig om zaken in eigen hand te hebben. Ik zou niet graag meer voor een baas werken", zegt Lecarpentier.

"Maar die ongebondenheid is betrekkelijk. Als ik een grote opdracht kan binnenhalen, moet ik daarvoor misschien zelfs mijn vakantie uitstellen. Ik heb niet de luxe om zomaar 'nee' te zeggen."

Uit onderzoek blijkt dat veruit de meeste zzp'ers zich vooral bezighouden met hun kernactiviteit - metselen, websites ontwerpen of tuinieren - maar dat ze zich maar matig verdiepen in het ondernemerschap en alles wat daarbij komt kijken, zoals acquisitie en administratie.

"Herkenbaar", erkent Lecarpentier. "In de creatieve sector lijkt ondernemen zelfs een beetje een vies woord. Commercieel en zakelijk denken is er niet altijd bij."

Dat maakt zzp'ers kwetsbaar, zoals bleek tijdens de recessie van 2002/03, toen nogal wat kleine zelfstandigen in financiële nood raakten omdat opdrachtgevers hun rekeningen niet of veel te laat betaalden. "Goede afspraken maken is belangrijk", meent Lecarpentier, die zelf ook wel eens te maken kreeg met wanbetalers.

"Maar grotere bedrijven hebben hun eigen procedures. Ik kan wel op de factuur zetten dat er binnen twee weken moet worden betaald, maar als zij andere termijnen hanteren, heeft dat gewoon geen zin."

De kwetsbaarheid van zzp'ers voor financiële tegenslag is zorgelijk omdat zij op het terrein van de sociale zekerheid nog altijd tussen wal (werkgevers) en schip (werknemers) vallen. Verzekeren tegen werkloosheid en arbeidsongeschiktheid kan bijvoorbeeld alleen via dure individuele regelingen. "Aanvankelijk was ik daar helemaal niet mee bezig, maar geleidelijk groeide het besef dat er altijd iets kan gebeuren", zegt Lecarpentier. Sinds kort heeft ze daarom een arbeidsongeschiktheidsverzekering, voor 700 euro per jaar.

De pensioenvoorziening van zzp'ers is eveneens een probleem. Dat heeft geleid tot het cynische grapje dat de afkorting eigenlijk staat voor 'zelfstandige zonder pensioen'. De vakbeweging, die zzp'ers eens verfoeide als oneerlijke concurrentie van hun traditionele achterban in loondienst, heeft intussen de kleine zelfstandigen omarmd en biedt hen collectieve pensioenregelingen aan.

Ook de nieuwe Pensioenwet voorziet in ruimere mogelijkheden voor de oudedagsvoorziening van zzp'ers.

Ondanks de haken en ogen die aan het ondernemerschap zitten, wil Lecarpentier nog lang zzp'er blijven. "Ik wil me ontwikkelen, zowel financieel als creatief. Dat is me de afgelopen jaren aardig gelukt."